10 kwietnia 2026 roku na wszystkich granicach zewnętrznych strefy Schengen w pełni zaczął działać system EES (Entry/Exit System). Przejście na elektroniczną rejestrację wjazdów i wyjazdów ostatecznie zniosło papierowe pieczątki w paszportach i wprowadziło automatyczną kontrolę przestrzegania zasady pobytu 90/180 dni. Jednocześnie w pierwszych dniach działania systemu na przejściach granicznych odnotowano zauważalny wzrost czasu oczekiwania.
Zespół nakordoni.eu przeanalizował, jak nowe procedury wpływają na dynamikę ruchu na granicy z Polską oraz na podstawowy czas obsługi jednego podróżnego (service time).
Dlaczego kontrola paszportowa trwa dłużej
Główną przyczyną powstawania kolejek jest skomplikowanie samego algorytmu kontroli. Przed uruchomieniem EES oględziny, skanowanie dokumentu i ostemplowanie zajmowały średnio 30–60 sekund na osobę. Teraz dochodzi do tego obowiązkowe pobranie danych biometrycznych.
- Pierwsza rejestracja. Każdy, kto przekracza granicę po raz pierwszy od uruchomienia systemu, przechodzi obowiązkową rejestrację w bazie EES.
- Pobranie biometrii. Procedura obejmuje skanowanie odcisków czterech palców prawej dłoni oraz wykonanie cyfrowego zdjęcia twarzy na specjalnym terminalu.
- Czas obsługi. Te czynności wydłużają kontrolę jednej osoby do 2–3 minut. Dodatkowe opóźnienia powodują awarie techniczne przy odczycie odcisków (zwłaszcza u osób starszych) oraz bariera językowa.
Największe obciążenie — autobusy pasażerskie
Skumulowany efekt wydłużonego czasu obsługi najmocniej odczuwalny jest w segmencie regularnych i turystycznych przewozów autobusowych. Odprawa jednego autobusu z 50 pasażerami przechodzącymi pierwszą rejestrację zajmuje teraz od 2 do 2,5 godziny wyłącznie na etapie kontroli paszportowej. Konieczność opuszczenia pojazdu przez pasażerów w celu pobrania biometrii dodatkowo spowalnia logistykę i tworzy „efekt domina" dla pojazdów czekających z tyłu. Aby ocenić ten etap z wyprzedzeniem, w sekcji dla pasażerów uruchomiliśmy „Tablicę szybkości": pokazuje ona, ile czasu dany przewoźnik faktycznie poświęca na przejście granicy po stronie ukraińskiej — samą odprawę na przejściu, a nie oczekiwanie w kolejce przed nim — a obok dostępne są opinie i ranking ponad 580 firm autobusowych.
Kiedy ruch się ustabilizuje
Obecne spowolnienie to tymczasowy etap przejściowy. Zebrane dane biometryczne będą przechowywane w systemie EES przez trzy lata (lub do końca ważności paszportu). Podczas kolejnych przekroczeń granicy system będzie przeprowadzał jedynie szybką automatyczną weryfikację — porównanie twarzy przed kamerą z istniejącym profilem cyfrowym, bez ponownego skanowania odcisków. W dłuższej perspektywie powinno to przyspieszyć kontrolę, ponieważ funkcjonariusze nie będą już musieli szukać wolnego miejsca na pieczątkę.
Jak zaplanować podróż w okresie adaptacji
Dopóki system EES dochodzi do stabilnego trybu pracy, przy planowaniu trasy zalecamy uwzględnić kilka czynników:
- Unikaj godzin szczytu. Najmniejsze obciążenie tradycyjnie przypada na środek tygodnia roboczego (wtorek–czwartek), natomiast weekendy i dni świąteczne wiążą się z wielogodzinnymi zatorami.
- Śledź stan kolejek. Przed wyjazdem sprawdzaj aktualne obciążenie przejść granicznych za pośrednictwem eCzerhy oraz oficjalnych zasobów Straży Granicznej RP, a statystyki typowego obciążenia oglądaj na przykład na stronie przejścia Krakowiec.
- Rozważ alternatywne przejścia. Na kierunkach Szeginie–Medyka oraz Krakowiec–Korczowa obciążenie pozostaje stale wysokie. W miarę możliwości wybieraj mniej obciążone trasy, na przykład Smolnica lub Hruszów.
- Przygotuj dokumenty z wyprzedzeniem. Wprowadzenie systemów elektronicznych nie znosi podstawowych wymogów: podróżny musi mieć przy sobie potwierdzenie celu podróży, polisę ubezpieczenia medycznego oraz dowód posiadania środków finansowych. Warto też wcześniej zapoznać się z systemem ETIAS — elektronicznym zezwoleniem na wjazd, którego uzyskanie wkrótce stanie się obowiązkowe dla obywateli krajów bezwizowych, w tym Ukrainy.